فرایند تخصیص ارز به واردکنندگان و نقش تالار اول و دوم
مقدمه
سامانه نیما (نظام یکپارچه معاملات ارزی) از سال ۱۳۹۷ توسط بانک مرکزی راهاندازی شد تا واردکنندگان و صادرکنندگان در یک بستر شفاف و تحت نظارت دولت به تبادل ارز بپردازند. در این سامانه، ارز به دو تالار اصلی تقسیم میشود: تالار اول و تالار دوم. این تقسیمبندی بهمنظور مدیریت بهتر منابع ارزی و اولویتبندی کالاها صورت گرفته است.
مراحل تخصیص ارز وارداتی
ثبت سفارش در سامانه جامع تجارت واردکننده نوع کالا، مقدار و کشور مبدأ را ثبت میکند.
بررسی اولویت کالاها کالاهای اساسی در اولویت دریافت ارز هستند.
درخواست ارز از بانک مرکزی و معرفی به بانک عامل بانک مرکزی با توجه به سیاستهای ارزی، واردکننده را به تالار اول یا دوم هدایت میکند.
تأمین ارز از تالار اول یا دوم سامانه نیما بسته به نوع کالا، واردکننده از تالار اول یا دوم ارز دریافت میکند.
صدور حواله ارزی و پرداخت به فروشنده خارجی بانک عامل حواله صادر میکند تا واردکننده بتواند هزینه کالا را بپردازد.
ترخیص کالا از گمرک پس از پرداخت ارزی، کالا وارد کشور شده و ترخیص میشود.
تالار اول و تالار دوم در سامانه نیما
| تالار | ویژگیها | نوع کالاها | نرخ ارز |
|---|---|---|---|
| تالار اول | تحت کنترل بانک مرکزی | کالاهای اساسی و ضروری مانند دارو، گندم، برنج، تجهیزات پزشکی | نرخ ثابت و پایینتر از بازار آزاد، تعیینشده توسط بانک مرکزی |
| تالار دوم | مبتنی بر عرضه و تقاضا | کالاهای سرمایهای و واسطهای مانند مواد اولیه صنایع، تجهیزات خودرویی، تلفن همراه | نرخ توافقی و شناور، تعیینشده توسط بازار |
چالشها و پیامدها
تالار اول: با وجود نرخ پایین، محدودیت شدید در تخصیص ارز دارد و بسیاری از واردکنندگان به دلیل کمبود منابع ارزی نمیتوانند از آن استفاده کنند.
تالار دوم: نرخ ارز در این تالار متغیر است و به شرایط عرضه و تقاضا وابسته است؛ بنابراین هزینه واردات کالاهای واسطهای و سرمایهای ممکن است بهطور ناگهانی افزایش یابد.
تفاوت نرخها: اختلاف میان تالار اول و دوم باعث ایجاد فشار بر قیمت کالاهای غیرضروری و افزایش هزینه تولید در صنایع داخلی میشود.
راهکارهای پیشنهادی
شفافیت بیشتر در تخصیص ارز تالار اول: انتشار عمومی لیست کالاهای مشمول ارز ترجیحی.
تقویت تالار دوم با عرضه بیشتر ارز صادراتی: کاهش نوسانات نرخ ارز با افزایش عرضه.
تنوعبخشی به منابع ارزی: استفاده از پیمانهای پولی دوجانبه برای کاهش وابستگی به دلار.
نظارت هوشمند: جلوگیری از سوءاستفاده و رانت در تخصیص ارز.
جمعبندی
تالار اول و تالار دوم سامانه نیما دو ابزار کلیدی برای مدیریت منابع ارزی کشور هستند. تالار اول با نرخ ثابت برای کالاهای اساسی، نقش حمایتی دارد؛ در حالی که تالار دوم با نرخ شناور، نیاز صنایع و کالاهای غیراساسی را پوشش میدهد. شناخت دقیق این دو تالار برای واردکنندگان ضروری است تا بتوانند هزینهها و ریسکهای واردات را بهتر مدیریت کنند.
